Ευτυχισμένοι είναι οι ελεύθεροι και ελεύθεροι είναι οι γενναίοι, όπως είπε ο Περικλής στον Επιτάφιο του.
Η ελευθερία είναι απαραίτητη προϋπόθεση του ανθρώπου για να αποκτήσει ευδαιμονία, να βρει εσωτερική πληρότητα, να πραγματοποιήσει τον σκοπό της ζωής του και να βοηθήσει την κοινωνία και τον πλησίον του.
Ως απόλυτη έννοια, η ελευθερία είναι μια ιδανική κατάσταση που ανήκει στη σφαίρα των πλατωνικών ιδεών. Ο άνθρωπος γεννιέται με ενδόμυχη επιθυμία για ελευθερία και προσπαθεί να την αποκτήσει. Είναι όμως δυνατόν ο άνθρωπος να φθάσει σε αυτήν την απόλυτη έννοια;
Ο Αισχύλος βάζει τον Προμηθέα Δεσμώτη να λέει: «κανείς δεν είναι ελεύθερος εκτός από τον Δία».
Ας αναλογιστούμε, σε ποιο επίπεδο ελευθερίας μπορούμε άραγε να φθάσουμε ως άνθρωποι!
Η ελευθερία στον κόσμο που ζούμε παρουσιάζεται με πολλές όψεις, τόσο σε ομαδικό, όσο και ατομικό επίπεδο. Αυτοδιάθεση εθνική, πολιτική, κοινωνική, αυτοπροσδιορισμός, δικαίωμα διαχείρισης του εαυτού. Πόσοι αγώνες και θυσίες κρύβονται στην προσπάθεια των λαών, των κοινωνιών για να αποκτήσουν εθνική ανεξαρτησία, να κατακτήσουν μια άξια θέση στην κοινωνία, μια αυτοδιάθεση! Πόσο αίμα έχει χυθεί!
Παρ’ όλες τις δυσκολίες για το ευκταίο αποτέλεσμα, η ομαδική προσπάθεια για ελευθερία και αυτοδιάθεση παρουσιάζεται ως καθαρός στόχος. Αντίθετα σε ατομικό επίπεδο η κατάσταση είναι πιο συγκεχυμένη. Η επιδίωξη του ατόμου ενέχει παγίδες που καθιστούν την εικόνα ασαφή.
Το άτομο υπόκειται στους νόμους της φύσης, κάτι αναπόφευκτο, αλλά και στους νόμους της χώρας και της κοινωνίας όπου ζει. Παράλληλα δέχεται την επιρροή του κοινωνικού κατεστημένου, του οικογενειακού και σχολικού περιβάλλοντος καθώς και άλλων ομάδων. Αυτές οι επιρροές συχνά διαμορφώνονται σε πεποιθήσεις, τις οποίες ο ίδιος θεωρεί εσφαλμένα ως δικές του. Πώς λοιπόν αυτός δεν είναι δέσμιος αυτών των ξένων πεποιθήσεων, εφόσον δεν είναι δικές του και τις έχει ιδιοποιηθεί άκριτα και χωρίς έλεγχο;
Πόσο δύσκολη είναι η οδός για να ανοίξει μια χαραμάδα, να αντικρύσει κανείς την ιδέα της ελευθερίας, να γνωρίσει το «ελεύθερον ήμαρ» του Ομήρου.
Ποια εργαλεία πρέπει να διαθέτει ο άνθρωπος;
«Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία», όπως έλεγε ο ποιητής μας Κάλβος.
Γενναιότητα, ευψυχία χρειάζεται για να υπερνικηθούν οι φόβοι. Διότι γενναίος δεν είναι όποιος δεν έχει συναίσθηση του φόβου, αλλά αυτός, που γνωρίζοντας τον φόβο, τον υπερνικά. Η εσωτερική ελευθερία κατακτάται μόνο όταν ο άνθρωπος μάθει να ελέγχει τον εγωισμό, τους φόβους και τα πάθη του και να επιβάλλεται σε αυτά. Μόνος φάρος του πρέπει να είναι η αρετή, η οποία θα φωτίζει τον δρόμο αυτόν που οδηγεί στην εσωτερική νίκη, την ανεξαρτησία και ελευθερία.
Ο.Τ.
