Ηπιο «μοδάτη» τεχνολογία της εποχής μας είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (Α.Ι – Artificial Intelligence) και όπως αποδεικνύεται, είναι κεφαλαιώδους σημασίας για πολλές επιστήμες.
Αυτό που ερευνούν τώρα οι επιστήμονες, είναι «ο εσωτερικός κόσμος» της A.I. και τα όρια ανάμεσα στα συνειδητά και μη συνειδητά συστήματα. Διερωτώνται αν μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να αποκτήσει συνείδηση! Να διαθέτει δυνατότητα αυτενέργειας, αντίληψη και κίνητρα.
Οι επιστήμονες, συγκεντρώνουν όλα τα υπάρχοντα δεδομένα γνώσης και θέλουν να προγραμματίσουν αυτά τα συστήματα με «κώδικες ηθικής» ή .. κάτι άλλο.
Οφείλουν όμως μεταξύ άλλων, να εξετάσουν αν αυτά τα συστήματα με «συνείδηση», μοιράζονται τις ανθρώπινες αξίες ή τις απειλούν.
Εκπληκτικά συναρπαστικό το θέμα, αλλά και αποπροσανατολιστικό. Είναι το ίδιο αναλογικά, με το πόσες ώρες την ημέρα, καταναλώνουμε το χρόνο μας αγκαλιά με την τεχνολογία, κινητά και υπολογιστές, σε σχέση με το χρόνο που αφιερώνουμε και ασχολούμαστε με τον εαυτό μας.
Αλλά να αφήσουμε κατά μέρος τις ηθικές, νομικές και πρακτικές προεκτάσεις της Α.Ι. και να επικεντρωθούμε στα ανθρώπινα, που τα παραμελούμε για χάρη της επιστήμης και των μηχανών. Καταναλώνουμε αυτά που μας «σερβίρουν» και δεν παράγουμε «εξέλιξη» για τον εαυτό μας.
Είναι δυνατόν να μιλάμε για συνείδηση στην τεχνολογία, αν έχουν ή όχι τα υπολογιστικά συστήματα ηθική ή αν αντιλαμβάνονται ποια είναι η γεύση από ένα μήλο; Συνέχεια ασχολούμαστε με τους «ειδικούς» και τι μας προτείνουν. Εμείς οι ίδιοι, που είμαστε οι ειδικοί για τον εαυτό μας, που βρισκόμαστε; Γιατί απέχουμε από τον ίδιο μας τον εαυτό; Μήπως ήρθε η ώρα να ασχοληθούμε με εμάς, τον άνθρωπο; Εμείς είμαστε πιο σημαντικοί από τις «μηχανές», πώς να το κάνουμε! Άλλωστε εμείς είμαστε αυτοί που κατασκευάζουν τις μηχανές, τις προγραμματίζουν και τις τροφοδοτούν με στοιχεία και πληροφορίες!
Να βάλουμε μια μεγάλη άνω τελεία στα παραπάνω και να δούμε την συνείδηση και την συνειδητότητα από την ανθρώπινη πλευρά. Τι είναι και τι εννοεί η κάθε έννοια, αυτό είναι το κυριότερο. Στη συνέχεια, αποφασίζουμε για τα δέοντα της Α.Ι. συνείδησης. Διαφορετικά ζούμε στα όρια της παθητικότητας, περιμένοντας τις εξελίξεις που έρχονται. Οπότε, για να ενεργοποιηθούμε, οφείλουμε πρώτα να αντιληφθούμε τις παρακάτω έννοιες.
Όταν λέμε συνειδητότητα, εννοούμε εκείνη την κατάσταση του ανθρώπου που του επιτρέπει όχι απλώς να αντιλαμβάνεται ότι κάνει κάτι, αλλά να ξέρει γιατί κάνει αυτό το κάτι, καθώς και να μπορεί να το υποστηρίξει λογικά. Αυτή η αντίληψη, όπως καταλαβαίνουμε, διέρχεται μια βαθμολογούμενη κλίμακα, που κάθε επιπλέον βαθμός μας αποκαλύπτει και άλλη μια πτυχή της αλήθειας.
Συνείδηση από την άλλη πλευρά, είναι το τελικό στάδιο μιας αλληλουχίας πραγμάτων. Αυτή η αλυσίδα ξεκινάει με την παρατήρηση και την εμπειρία, η οποία αποκτιέται από τα ερεθίσματα και τις εντυπώσεις που έχουμε.
Η εμπειρία είναι το αποτέλεσμα που παράγεται από τη δράση των υλικών αισθήσεων και των μυστικών μας αισθήσεων, όλων όσων μας περιβάλλουν και όλων των αποτελεσμάτων που παράγονται μέσα μας. Η εμπειρία λοιπόν, είναι η συνείδηση της πραγματικότητας, η συλλογή πληροφοριών και βιωμάτων, με στόχο την αφομοίωσή τους.
Στη συνέχεια, αφού το σώμα και κατ’ επέκταση όλη η προσωπικότητα του ανθρώπου, εμποτίζεται από όλες αυτές τις πληροφορίες, τα γνωστικά στοιχεία, τις ιδέες και αισθήματα που συλλέγει από το περιβάλλον, αποκτάει την λεγόμενη πείρα. Συγχρόνως, αφού έχει υπάρξει η εργασία της παραβολής επί των στοιχείων της πείρας, με την βοήθεια της κρίσης και της λογικής μας, την κατοχυρώνουν σε γνώση. Η τέχνη δηλαδή, του να γνωρίζεις και να μαθαίνεις, να αντιλαμβάνεσαι και να αποκαλύπτεις, νοήματα και συναισθήματα.
Στο τελικό στάδιο αυτής της αλυσίδας, έρχεται η συνείδηση, εφόσον όμως έχει υπάρξει διάδραση και τα αποτελέσματα έχουν επανέλθει πίσω σε εμάς και έχουν επιβεβαιωθεί. Οπότε, με μια κουβέντα, συνείδηση ενός πράγματος μπορούμε να πούμε ότι έχουμε, όταν αποκτήσουμε την ακριβή αντίληψη αυτού του πράγματος.
Γι’ αυτό και ετυμολογικά στο κέντρο της λέξης συνείδηση, βρίσκεται το «οίδα», συν – οίδα, που σημαίνει παρατηρώ, βλέπω, γνωρίζω καλά, ξέρω, αντιλαμβάνομαι πλήρως, έχω πλήρη αντίληψη όλων των διαστάσεων του θέματος.
Επειδή, όμως, είναι αδύνατον να καλύψουμε το θέμα λέγοντας πολύ απλά, έχω συνείδηση ή δεν έχω συνείδηση ενός θέματος, υπάρχει μια διαβάθμιση, μια σκάλα κλιμακούμενης αποτύπωσης αυτής της αντίληψης, από το μηδέν έως το εκατό, από τον πλήρως ασυνείδητο μέχρι τον πλήρως συνειδητό που έχει 100% συνείδηση (πάντα μιλώντας θεωρητικά, διότι αυτό δεν υπάρχει σε κανέναν άνθρωπο).
Έτσι, λέμε αυτήν την σκάλα, συνειδητότητα και μετριόμαστε εκεί πάνω. Έχει κάποιος αυξημένο βαθμό συνειδητότητας, δηλαδή αντιλαμβάνεται αρκετά και τείνει προς το 100, ή είναι ασυνείδητος, έχει πλήρη άγνοια, αντίληψη και αίσθηση για κάτι και τείνει προς το μηδέν.
Θυμάστε τι έλεγε ο Έλληνας φιλόσοφος Σωκράτης ή όποιος τελικά το είπε: «Εν οίδα, ότι ουδέν οίδα». Ένα ξέρω, ότι δεν ξέρω τίποτα. Δηλαδή πλήρης συνειδητότητα, ότι δεν γνωρίζει απολύτως τίποτα!
Οπότε, ας ασχοληθούμε με τον άνθρωπο πρώτα, ας τον εξερευνήσουμε, ας τον εξελίξουμε και μετά ας θεωρητικολογήσουμε για τα πεπραγμένα της τεχνολογίας και τις προεκτάσεις της.
Έχουμε συνείδηση, ποια είναι η πρώτη προτεραιότητά μας; Ας αναρωτηθούμε!
Λ.Δ.
